<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="X62n1178">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 1178 東海若解</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經數位版, No. 1178 東海若解</title>
			<author>淸 實賢解</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">62</idno>.<idno type="no">1178</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">卍新纂大日本續藏經</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">東海若解</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，CBETA 掃瞄辨識</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【卍續】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB06587">
				<charName>CBETA CHARACTER CB06587</charName>
				<mapping cb:dec="989627" type="PUA">U+F19BB</mapping>
			<mapping type="unicode">U+24B1B</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[盧*瓜]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB14530">
				<charName>CBETA CHARACTER CB14530</charName>
				<mapping cb:dec="997570" type="PUA">U+F38C2</mapping>
			<mapping type="unicode">U+23E62</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>涵</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[涌-用+(圉-土)]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15081">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15081</charName>
				<mapping cb:dec="998121" type="PUA">U+F3AE9</mapping>
			<mapping type="unicode">U+41FF</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>策</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[竺-二+束]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15210">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15210</charName>
				<mapping cb:dec="998250" type="PUA">U+F3B6A</mapping>
			<charProp><localName>normalized form</localName><value>恢</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[懨-猒+火]</value></charProp></char>
<char xml:id="CB15491">
				<charName>CBETA CHARACTER CB15491</charName>
				<mapping cb:dec="998531" type="PUA">U+F3C83</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>[虫*尢]</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2005-07-04T09:38:24">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="X" n="0228a01"/>
<lb ed="X" n="0228a02"/>
<lb ed="X" n="0228a03"/>
<lb ed="X" n="0228a04"/>
<lb ed="X" n="0228a05"/><cb:docNumber>No. 1178</cb:docNumber>
<lb ed="X" n="0228a06"/><lb ed="R109" n="0579a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>東海若解</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="X" n="0228a07"/>
<lb ed="X" n="0228a08"/><lb ed="R109" n="0579a02"/><byline cb:type="other">唐　柳　子厚　著</byline>
<lb ed="X" n="0228a09"/><lb ed="R109" n="0579a03"/><byline cb:type="author">淸　釋　實賢　解</byline>
<lb ed="X" n="0228a10"/><lb ed="R109" n="0579a04"/><cb:div><p xml:id="pX62p0228a1001">東海若者。昔有唐名儒<name role="" type="person">柳子厚</name>。愍學佛者知見不
<lb ed="X" n="0228a11"/><lb ed="R109" n="0579a05"/>同。於淨土法門。信毀不一。其間利害。不啻天淵。欲
<lb ed="X" n="0228a12"/><lb ed="R109" n="0579a06"/>令知所去取。以造乎心性之極致。故作此文也。第
<lb ed="X" n="0228a13"/><lb ed="R109" n="0579a07"/>習儒者。旣以佛理而置之弗究。學佛者。又以文字
<lb ed="X" n="0228a14"/><lb ed="R109" n="0579a08"/>而漫不經心。間有聰明之士。多闕信根。設具信根。
<lb ed="X" n="0228a15"/><lb ed="R109" n="0579a09"/>復無智慧。致使深文奧義。韜晦于殘編斷簡中。莫
<lb ed="X" n="0228a16"/><lb ed="R109" n="0579a10"/>之通達。豈不惜哉。因申明其義。以爲解釋。庶幾爲
<lb ed="X" n="0228a17"/><lb ed="R109" n="0579a11"/>初機勸發之一助云。</p>
<lb ed="X" n="0228a18"/><lb ed="R109" n="0579a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0228a1801">東海若陸遊登孟諸之阿。得二瓠焉。刳而振其犀以
<lb ed="X" n="0228a19"/><lb ed="R109" n="0579a13"/>嬉。取海水。雜糞壤蟯蚘而實之。臭不可當也。窒以密
<lb ed="X" n="0228a20"/><lb ed="R109" n="0579a14"/>石。擧而投之海。逾時焉而過之曰。是故棄糞邪。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228a21"/><lb ed="R109" n="0579a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0228a2101">東海若。海神名喩宏法大士。蓋海神主海。猶大士
<lb ed="X" n="0228a22"/><lb ed="R109" n="0579a16"/>主法。故以此喩之也。陸遊者。謂離淨土海。到娑婆
<lb ed="X" n="0228a23"/><lb ed="R109" n="0579a17"/>岸。猶海神離海而遊陸也。孟諸。地名。曲阜曰阿。高
<lb ed="X" n="0228a24"/><lb ed="R109" n="0579a18"/>下不平之處。以喩三界險道。謂自旣出生死。復入
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0228b" n="0228b"/>
<lb ed="X" n="0228b01"/><lb ed="R109" n="0579b01"/>三界度苦衆生。故曰登孟諸之阿也。二瓠。喩信毀
<lb ed="X" n="0228b02"/><lb ed="R109" n="0579b02"/>二機。衆生五陰。名之爲瓠。因緣會遇。故言得。刳而
<lb ed="X" n="0228b03"/><lb ed="R109" n="0579b03"/>振其犀以嬉。謂大士遊戲神通。不取衆生相也。刳。
<lb ed="X" n="0228b04"/><lb ed="R109" n="0579b04"/>空也。振。去也。犀。子也。言空去其子。以瓠<g ref="#CB06587">𤬛</g>爲嬉。正
<lb ed="X" n="0228b05"/><lb ed="R109" n="0579b05"/>喩離衆生相。以度生爲遊戲也。取海水者。爲說法
<lb ed="X" n="0228b06"/><lb ed="R109" n="0579b06"/>也。雜糞壤者。衆生聞法。智慧與無明雜也。糞壤。喩
<lb ed="X" n="0228b07"/><lb ed="R109" n="0579b07"/>煩惱。蟯蚘。喩生死。煩惱因果。不出五濁。生死種類。
<lb ed="X" n="0228b08"/><lb ed="R109" n="0579b08"/>不離十二。臭。猶苦也。生死煩惱。其苦難忍。故言臭
<lb ed="X" n="0228b09"/><lb ed="R109" n="0579b09"/>不可當。密石。喩根本無明。一念不了。故曰窒。投海。
<lb ed="X" n="0228b10"/><lb ed="R109" n="0579b10"/>喩入生死。衆生過去。雖曾聞法。種少善根。<anchor xml:id="nkr_note_add_0228b1001" n="0228b1001"/><anchor xml:id="beg0228b1001" n="0228b1001"/>但<anchor xml:id="end0228b1001"/>以無
<lb ed="X" n="0228b11"/><lb ed="R109" n="0579b11"/>明所覆。長在生死。不得解脫。縱遇知識勸導。其根
<lb ed="X" n="0228b12"/><lb ed="R109" n="0579b12"/>生熟不同。亦有發不發者。發則順敎修行。不發則
<lb ed="X" n="0228b13"/><lb ed="R109" n="0579b13"/>違敎執理。故取二瓠爲喩也。然大士度生。如父母
<lb ed="X" n="0228b14"/><lb ed="R109" n="0579b14"/>敎子。不以孝子而偏敎。不以逆子而置之。故雖不
<lb ed="X" n="0228b15"/><lb ed="R109" n="0579b15"/>信。亦爲說法。又常伺察其機而開發之。逾時焉而
<lb ed="X" n="0228b16"/><lb ed="R109" n="0579b16"/>過之者。此伺機也。久經輪轉。故曰逾時。夙緣相植。
<lb ed="X" n="0228b17"/><lb ed="R109" n="0579b17"/>故名曰過。曰是故棄糞邪。此開發之辭也。謂汝于
<lb ed="X" n="0228b18"/><lb ed="R109" n="0579b18"/>過去曾種善根。今猶遺棄生死邪。意欲令其發心
<lb ed="X" n="0228b19"/><lb ed="R109" n="0580a01"/>念佛。故問之也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b20"/><lb ed="R109" n="0580a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0228b2001">其一徹聲而呼曰。我大海也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b21"/><lb ed="R109" n="0580a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0228b2101">此喩違敎執理之人。徹聲而呼。卽驚疑不信之狀。
<lb ed="X" n="0228b22"/><lb ed="R109" n="0580a04"/>我大海也。卽執理廢事之言。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228b23"/><lb ed="R109" n="0580a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0228b2301">東海若呀然笑曰。怪矣。今夫大海。其東無東。其西無
<lb ed="X" n="0228b24"/><lb ed="R109" n="0580a06"/>西。其北無北。其南無南。旦則浴日而出之。夜則滔列
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0228c" n="0228c"/>
<lb ed="X" n="0228c01"/><lb ed="R109" n="0580a07"/>星。<g ref="#CB14530">𣹢</g>太陽揚陰火珠寶之光以爲明。其塵霾之雜不
<lb ed="X" n="0228c02"/><lb ed="R109" n="0580a08"/>處也。必汩之西澨。故其大也。深也。潔也。光明也。無我
<lb ed="X" n="0228c03"/><lb ed="R109" n="0580a09"/>若者。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228c04"/><lb ed="R109" n="0580a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0228c0401">此喩大士爲說佛眞性海以顯眞諦也。呀然。張口
<lb ed="X" n="0228c05"/><lb ed="R109" n="0580a11"/>貌。怪矣。是責之也。今夫下。具示正理。夫性海無涯。
<lb ed="X" n="0228c06"/><lb ed="R109" n="0580a12"/>故無東西南北。性海光明。故外<g ref="#CB14530">𣹢</g>日月星辰。內具
<lb ed="X" n="0228c07"/><lb ed="R109" n="0580a13"/>衆寶。外<g ref="#CB14530">𣹢</g>是神通。內具是智慧。所謂萬德悉圓也。
<lb ed="X" n="0228c08"/><lb ed="R109" n="0580a14"/>又日喩應身。星月喩隨類化身。應身出世名旦。涅
<lb ed="X" n="0228c09"/><lb ed="R109" n="0580a15"/>槃名夜。應跡雖有生滅。法體常自湛然。衆生機熟。
<lb ed="X" n="0228c10"/><lb ed="R109" n="0580a16"/>則現佛身而度脫之。緣盡入滅。則又現隨類化身
<lb ed="X" n="0228c11"/><lb ed="R109" n="0580a17"/>而引導之。雖種種示現。總皆不出性海之外。是外
<lb ed="X" n="0228c12"/><lb ed="R109" n="0580a18"/><g ref="#CB14530">𣹢</g>也。陰火。喩神通。珠寶。喩定慧。三皆全性發生。是
<lb ed="X" n="0228c13"/><lb ed="R109" n="0580b01"/>內具也。性海淸淨。故塵霾不處。塵霾。指五住煩惱。
<lb ed="X" n="0228c14"/><lb ed="R109" n="0580b02"/>所謂諸惡都盡也。太陰是月。大海之中。火光常起。
<lb ed="X" n="0228c15"/><lb ed="R109" n="0580b03"/>名爲陰火。澨。水涯也。謂大海不與塵霾同處。必漂
<lb ed="X" n="0228c16"/><lb ed="R109" n="0580b04"/>之涯岸。猶佛智慧海。不與煩惱同住。必斷之令盡
<lb ed="X" n="0228c17"/><lb ed="R109" n="0580b05"/>而後<anchor xml:id="nkr_note_add_0228c1701" n="0228c1701"/><anchor xml:id="beg0228c1701" n="0228c1701"/>已<anchor xml:id="end0228c1701"/>耳。深大光潔四字。總結上文。無四方是深
<lb ed="X" n="0228c18"/><lb ed="R109" n="0580b06"/>天。外<g ref="#CB14530">𣹢</g>內具是光。無塵是潔。無我若者。是讚辭。謂
<lb ed="X" n="0228c19"/><lb ed="R109" n="0580b07"/>除佛<anchor xml:id="nkr_note_add_0228c1901" n="0228c1901"/><anchor xml:id="beg0228c1901" n="0228c1901"/>已<anchor xml:id="end0228c1901"/>還。皆未得此深大光潔之用者。卽有之。是
<lb ed="X" n="0228c20"/><lb ed="R109" n="0580b08"/>少分而<anchor xml:id="nkr_note_add_0228c2001" n="0228c2001"/><anchor xml:id="beg0228c2001" n="0228c2001"/>已<anchor xml:id="end0228c2001"/>。非究竟也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0228c21"/><lb ed="R109" n="0580b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0228c2101">今汝海之棄滴也。而與糞壤同體。臭朽之與曹。蟯蚘
<lb ed="X" n="0228c22"/><lb ed="R109" n="0580b10"/>之與居。其狹。咫也。又冥暗若是。而同之海。不亦羞而
<lb ed="X" n="0228c23"/><lb ed="R109" n="0580b11"/>可憐哉。子欲之乎。吾將爲汝抉石破瓠盪羣穢于大
<lb ed="X" n="0228c24"/><lb ed="R109" n="0580b12"/>荒之島。而同子於向之所陳者可乎。</p></cb:div>
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="X" n="0229a01"/><lb ed="R109" n="0580b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0229a0101">此喩斥其偏見。而示以正修行路也。夫衆生與佛。
<lb ed="X" n="0229a02"/><lb ed="R109" n="0580b14"/>雖同一心。但衆生迷倒。棄海認漚。指漚爲海。聞說
<lb ed="X" n="0229a03"/><lb ed="R109" n="0580b15"/>眞海。反以爲非。是則名爲可憐愍者。今夫執空之
<lb ed="X" n="0229a04"/><lb ed="R109" n="0580b16"/>人計五陰。身中方寸妄心。謂是本來面目。與佛無
<lb ed="X" n="0229a05"/><lb ed="R109" n="0580b17"/>二。如瓠中糞水。計爲大海。與海無別。不知心體廣
<lb ed="X" n="0229a06"/><lb ed="R109" n="0580b18"/>大。含裹十方虗空世界。衆生諸佛。一念徧收。不局
<lb ed="X" n="0229a07"/><lb ed="R109" n="0581a01"/>在方寸內。如大海不局瓠<g ref="#CB06587">𤬛</g>內。聞說西方淨土。彌
<lb ed="X" n="0229a08"/><lb ed="R109" n="0581a02"/>陀性海。計爲心外。反生疑謗。如聞眞海反以爲非。
<lb ed="X" n="0229a09"/><lb ed="R109" n="0581a03"/>彌陀雖不捨衆生。衆生自棄耳。如大海不拒一滴。
<lb ed="X" n="0229a10"/><lb ed="R109" n="0581a04"/>一滴自棄大海。故曰海之棄滴。衆生五陰。煩惱爲
<lb ed="X" n="0229a11"/><lb ed="R109" n="0581a05"/>體。故云糞壤同體。臭卽是苦。朽卽無常。曹。伍也。言
<lb ed="X" n="0229a12"/><lb ed="R109" n="0581a06"/>此身者。無常衆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229001" n="0229001"/>若之爲伴侶。非眞實也。蟯<g ref="#CB15491">󳲃</g>。身中
<lb ed="X" n="0229a13"/><lb ed="R109" n="0581a07"/>蟲也。喩十二類。言此身者。十二類之所同住。非解
<lb ed="X" n="0229a14"/><lb ed="R109" n="0581a08"/>脫也。蕞爾六尺。故言咫。蒙然無智。故言暗。執此方
<lb ed="X" n="0229a15"/><lb ed="R109" n="0581a09"/>寸妄心。六尺妄身。謂同佛妙用。非顚倒耶。故斥之
<lb ed="X" n="0229a16"/><lb ed="R109" n="0581a10"/>曰羞而可憐。問。經云。諸佛解脫。當於衆生心行中
<lb ed="X" n="0229a17"/><lb ed="R109" n="0581a11"/>求。又云。觀身實相。觀佛亦然。豈非衆生身心。與佛
<lb ed="X" n="0229a18"/><lb ed="R109" n="0581a12"/>無別。而子乃欲分迷分悟論聖論凡。得無眼見空
<lb ed="X" n="0229a19"/><lb ed="R109" n="0581a13"/>華耶。答。如經所云。葢是卽妄觀眞。不執妄以爲眞。
<lb ed="X" n="0229a20"/><lb ed="R109" n="0581a14"/>如將一滴觀海。不執一滴是海。且如一滴之水。與
<lb ed="X" n="0229a21"/><lb ed="R109" n="0581a15"/>大海水。濕性何別。然旣離大海。又與糞壤交雜。豈
<lb ed="X" n="0229a22"/><lb ed="R109" n="0581a16"/>得謂之卽是海耶。卽妄觀眞而不執。意亦如是。故
<lb ed="X" n="0229a23"/><lb ed="R109" n="0581a17"/>知水性無別。而求歸海之計。則可也。若守定一滴
<lb ed="X" n="0229a24"/><lb ed="R109" n="0581a18"/>謂爲大海。則不可也。請試思之。子欲之乎以下。略
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0229b" n="0229b"/>
<lb ed="X" n="0229b01"/><lb ed="R109" n="0581b01"/>示修行利益以勸之。言吾將爲汝者。非是爲彼修
<lb ed="X" n="0229b02"/><lb ed="R109" n="0581b02"/>行。蓋謂化功歸<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b0201" n="0229b0201"/><anchor xml:id="beg0229b0201" n="0229b0201"/>己<anchor xml:id="end0229b0201"/>。利及他人也。抉石。喩斷根本無
<lb ed="X" n="0229b03"/><lb ed="R109" n="0581b03"/>明。破瓠。喩出三界。盪穢。喩離五濁。大荒。喩寂光眞
<lb ed="X" n="0229b04"/><lb ed="R109" n="0581b04"/>境。<g ref="#CB15210">恢</g>廓無際。島。喩同居極樂。高出十方。向之所陳。
<lb ed="X" n="0229b05"/><lb ed="R109" n="0581b05"/>卽諸佛深大光潔之用。知其不信。而復強爲說法
<lb ed="X" n="0229b06"/><lb ed="R109" n="0581b06"/>者。蓋大士悲心太切。現雖無益。亦爲未來。得度因
<lb ed="X" n="0229b07"/><lb ed="R109" n="0581b07"/>緣也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0229b08"/><lb ed="R109" n="0581b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0229b0801">糞水泊然不說曰。我固同矣。吾又何求于若。吾之性
<lb ed="X" n="0229b09"/><lb ed="R109" n="0581b09"/>也。亦若是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b0901" n="0229b0901"/><anchor xml:id="beg0229b0901" n="0229b0901"/>已<anchor xml:id="end0229b0901"/>矣。穢者自穢。不足以害吾潔。狹者自
<lb ed="X" n="0229b10"/><lb ed="R109" n="0581b10"/>狹。不足以害吾廣。幽者自幽。不足以害吾明。而穢亦
<lb ed="X" n="0229b11"/><lb ed="R109" n="0581b11"/>海也。狹幽亦海也。突然而往。于然而來。孰非海者。子
<lb ed="X" n="0229b12"/><lb ed="R109" n="0581b12"/>去矣。無亂我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0229b13"/><lb ed="R109" n="0581b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0229b1301">此喩聞敎不信。執辭以拒也。博地凡夫。雖有小慧
<lb ed="X" n="0229b14"/><lb ed="R109" n="0581b14"/>不斷煩惱。故名糞水。聞敎不信。故云不說。我固同
<lb ed="X" n="0229b15"/><lb ed="R109" n="0581b15"/>矣。此執理之言。尅論理體。生佛不二。故曰固同。吾
<lb ed="X" n="0229b16"/><lb ed="R109" n="0581b16"/>又何求于若。此自足之語。前文所陳。乃諸佛境界。
<lb ed="X" n="0229b17"/><lb ed="R109" n="0581b17"/>蓋是以修德而顯性德。今執理者謬解。單言性德
<lb ed="X" n="0229b18"/><lb ed="R109" n="0581b18"/>而廢修德。故曰。吾之性也亦若是而<anchor xml:id="nkr_note_add_0229b1801" n="0229b1801"/><anchor xml:id="beg0229b1801" n="0229b1801"/>已<anchor xml:id="end0229b1801"/>矣。謂我心
<lb ed="X" n="0229b19"/><lb ed="R109" n="0582a01"/>亦具深大光潔之用。曾無欠少。不知說食畫餠。無
<lb ed="X" n="0229b20"/><lb ed="R109" n="0582a02"/>益飢腸。徒勞身口。下文具出偏空之見。穢不害潔。
<lb ed="X" n="0229b21"/><lb ed="R109" n="0582a03"/>言性體淸淨。不爲生死所汚也。狹不害廣。言性體
<lb ed="X" n="0229b22"/><lb ed="R109" n="0582a04"/>廣大。不爲形器所局也。幽不害明。謂性體光明。不
<lb ed="X" n="0229b23"/><lb ed="R109" n="0582a05"/>爲煩惱所覆也。穢狹幽暗。卽具海之全體。無二無
<lb ed="X" n="0229b24"/><lb ed="R109" n="0582a06"/>別。故云亦也。突然于然。往來貌。以喩出沒生死。皆
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0229c" n="0229c"/>
<lb ed="X" n="0229c01"/><lb ed="R109" n="0582a07"/>本性妙理。故云孰非海者。問曰。如上所陳。未嘗不
<lb ed="X" n="0229c02"/><lb ed="R109" n="0582a08"/>是。何子過之深也。答曰。誠如所問。其言雖是。其意
<lb ed="X" n="0229c03"/><lb ed="R109" n="0582a09"/>則非。祗如三不害。大乘經論中。亦有此語。然諸佛
<lb ed="X" n="0229c04"/><lb ed="R109" n="0582a10"/>菩薩未嘗撥棄修行。單言理性。今謬人守定穢狹
<lb ed="X" n="0229c05"/><lb ed="R109" n="0582a11"/>幽暗。自謂光潔廣大。不知煩惱現前。潔斯害矣。量
<lb ed="X" n="0229c06"/><lb ed="R109" n="0582a12"/>不容物。廣斯害矣。顚倒是非。明斯害矣。現前一念。
<lb ed="X" n="0229c07"/><lb ed="R109" n="0582a13"/>尙不能保其無害。況未來生死。安能自知。雖曰不
<lb ed="X" n="0229c08"/><lb ed="R109" n="0582a14"/>害。乃所以爲大害也。如諸佛菩薩有時化度衆生。
<lb ed="X" n="0229c09"/><lb ed="R109" n="0582a15"/>示現煩惱。而心無分別。斯眞穢不害潔矣。刀割香
<lb ed="X" n="0229c10"/><lb ed="R109" n="0582a16"/>塗。等無憎愛。羅云調達。並濟均慈。斯眞狹不害廣
<lb ed="X" n="0229c11"/><lb ed="R109" n="0582a17"/>矣。行於非道。通達佛道。斯眞幽不害明矣。而今乃
<lb ed="X" n="0229c12"/><lb ed="R109" n="0582a18"/>以凡夫小智。濫同佛智。自取愆尤。豈非謬之甚者
<lb ed="X" n="0229c13"/><lb ed="R109" n="0582b01"/>邪。子去矣無亂我。是拒絕之辭。蓋宗門執理之士。
<lb ed="X" n="0229c14"/><lb ed="R109" n="0582b02"/>乍聞敎理。輒大拂其心。故云然也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0229c15"/><lb ed="R109" n="0582b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0229c1501">其一聞若之言。號而祈曰。吾毒是久矣。吾以爲是固
<lb ed="X" n="0229c16"/><lb ed="R109" n="0582b04"/>然不可異也。今于吿我海之大。又目我以故海之棄
<lb ed="X" n="0229c17"/><lb ed="R109" n="0582b05"/>糞也。吾愈急焉。涌吾洙。不足以發其窒。旋吾波。不足
<lb ed="X" n="0229c18"/><lb ed="R109" n="0582b06"/>以穴瓠之腹也。就能之。窮歲月耳。願若幸而哀我哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0229c19"/><lb ed="R109" n="0582b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0229c1901">此喩順敎修行之士。初聞佛法。生大悔悟。心期解
<lb ed="X" n="0229c20"/><lb ed="R109" n="0582b08"/>脫。故號泣而祈求焉。吾毒是久矣。毒。害也。生死煩
<lb ed="X" n="0229c21"/><lb ed="R109" n="0582b09"/>惱。喪我法身。亡我慧命。名之曰毒。沈淪多劫。故曰
<lb ed="X" n="0229c22"/><lb ed="R109" n="0582b10"/>久矣。又言久者。謂常有厭苦之心。未得出離之路。
<lb ed="X" n="0229c23"/><lb ed="R109" n="0582b11"/>所謂善根將熟機欲發動也。固然。眞實貌。未聞敎
<lb ed="X" n="0229c24"/><lb ed="R109" n="0582b12"/>前。意謂生死煩惱。眞實不可變異。徒厭無益。今聞
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="X" n="0230a01"/><lb ed="R109" n="0582b13"/>佛功德海。廣大難量。則知生可作佛。故曰吿我以
<lb ed="X" n="0230a02"/><lb ed="R109" n="0582b14"/>海之大。又知夙曾下種。與佛結緣。我自迷背于佛。
<lb ed="X" n="0230a03"/><lb ed="R109" n="0582b15"/>遺棄生死。故曰目我以故海棄糞。是則出離有路。
<lb ed="X" n="0230a04"/><lb ed="R109" n="0582b16"/>解脫有方。求之厭之。當復彌切。故云愈急。下皆自
<lb ed="X" n="0230a05"/><lb ed="R109" n="0582b17"/>知分量之辭。涌洙。喩小慧分別。發窒。喩破無明。旋
<lb ed="X" n="0230a06"/><lb ed="R109" n="0582b18"/>波。喩微功轉動。穴腹。喩出三界。就能之。是假借之
<lb ed="X" n="0230a07"/><lb ed="R109" n="0583a01"/>辭。窮歲月。是遷延曠劫。幸而哀我。是求佛攝受。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230a08"/><lb ed="R109" n="0583a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0230a0801">東海若乃抉石破瓠。投之孟諸之陸。盪其穢于大荒
<lb ed="X" n="0230a09"/><lb ed="R109" n="0583a03"/>之島而水復於海。盡得向之所陳者焉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230a10"/><lb ed="R109" n="0583a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0230a1001">此喩順敎修行之利。無明頓破。如抉石生死永亡。
<lb ed="X" n="0230a11"/><lb ed="R109" n="0583a05"/>如破瓠。三界長揖。故曰投之孟諸。九蓮親到。故曰
<lb ed="X" n="0230a12"/><lb ed="R109" n="0583a06"/>大荒之島。卽凡心而見佛心。故云水復于海。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230a13"/><lb ed="R109" n="0583a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0230a1301">而向之一者終與臭腐處而不變也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230a14"/><lb ed="R109" n="0583a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0230a1401">此喩違敎執空之害。向執葫蘆之水。與大海無別。
<lb ed="X" n="0230a15"/><lb ed="R109" n="0583a09"/>不知石未去而穢未除。水未歸于海。水雖無二。寬
<lb ed="X" n="0230a16"/><lb ed="R109" n="0583a10"/>狹淨穢乃殊。又執穢狹皆海。不知終于臭腐而不
<lb ed="X" n="0230a17"/><lb ed="R109" n="0583a11"/>能變化。豈不哀哉。今夫執理者。謂我心是佛。何須
<lb ed="X" n="0230a18"/><lb ed="R109" n="0583a12"/>更見彌陀。卽心淨土。豈必更生極樂。不知無明生
<lb ed="X" n="0230a19"/><lb ed="R109" n="0583a13"/>死。業相熾然。雖有妙心。尙未親證未得佛之大用。
<lb ed="X" n="0230a20"/><lb ed="R109" n="0583a14"/>又執生死煩惱。皆是菩提涅槃。誰非佛法。不知生
<lb ed="X" n="0230a21"/><lb ed="R109" n="0583a15"/>死現前。依舊茫然無據。何處當有涅槃。無明瞥起。
<lb ed="X" n="0230a22"/><lb ed="R109" n="0583a16"/>仍復顚倒是非。誰是菩提覺者。一期浪語長劫沈
<lb ed="X" n="0230a23"/><lb ed="R109" n="0583a17"/>淪。能不爲之痛心哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230a24"/><lb ed="R109" n="0583a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0230a2401">今有爲佛者二人。同出于毗盧遮那之海。而泪于五
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0230b" n="0230b"/>
<lb ed="X" n="0230b01"/><lb ed="R109" n="0583b01"/>濁之糞。而幽于三有之瓠。而窒于無明之石。雜于十
<lb ed="X" n="0230b02"/><lb ed="R109" n="0583b02"/>二類之蟯蚘。人有問焉。其一人曰我佛也。毗盧遮那。
<lb ed="X" n="0230b03"/><lb ed="R109" n="0583b03"/>五濁三有。無明十二類。皆空也。一切無善無惡。無因
<lb ed="X" n="0230b04"/><lb ed="R109" n="0583b04"/>無果。無修無證。無佛無衆生。皆無焉。吾何求也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230b05"/><lb ed="R109" n="0583b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0230b0501">此合上文之譬也。同是學佛。知見不同。故皆言爲
<lb ed="X" n="0230b06"/><lb ed="R109" n="0583b06"/>佛者。二人卽信毀二機。毗盧遮那。此云徧一切處。
<lb ed="X" n="0230b07"/><lb ed="R109" n="0583b07"/>是佛法身。亦名眞如性海。此之法身。生佛同體。故
<lb ed="X" n="0230b08"/><lb ed="R109" n="0583b08"/>言同出。五濁者。一劫濁。乃至五命濁。此五皆以染
<lb ed="X" n="0230b09"/><lb ed="R109" n="0583b09"/>汚爲義。故喩之如糞。三有。卽三界。謂欲色無色隔
<lb ed="X" n="0230b10"/><lb ed="R109" n="0583b10"/>歷不同。故名界。因果不無。故稱有。三有區局衆生。
<lb ed="X" n="0230b11"/><lb ed="R109" n="0583b11"/>故喩如瓠。四大區局六識。義亦如是。並得名焉。無
<lb ed="X" n="0230b12"/><lb ed="R109" n="0583b12"/>明窒礙法性。故喩如石。十二類不離三界。如蟯蚘
<lb ed="X" n="0230b13"/><lb ed="R109" n="0583b13"/>不離人腹。人有問焉。人卽四依大士。一人卽違敎
<lb ed="X" n="0230b14"/><lb ed="R109" n="0583b14"/>執空之人。我佛也。合上我大海也。一切皆空。正是
<lb ed="X" n="0230b15"/><lb ed="R109" n="0583b15"/>所執。五濁空。合上穢不足以害潔。三有空。合上狹
<lb ed="X" n="0230b16"/><lb ed="R109" n="0583b16"/>不足以害廣。無明十二類空。合上幽不足以害明。
<lb ed="X" n="0230b17"/><lb ed="R109" n="0583b17"/>善是人天。惡是三途。因果修證。通乎四聖。此執空
<lb ed="X" n="0230b18"/><lb ed="R109" n="0583b18"/>之人。乃有兩種。一者心自開解。二者從他聞說。心
<lb ed="X" n="0230b19"/><lb ed="R109" n="0584a01"/>自解者。病則難治。從他聞者。後或可醫。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230b20"/><lb ed="R109" n="0584a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0230b2001">問者曰。子之所言。性也。有事焉。夫性與事。一而二。二
<lb ed="X" n="0230b21"/><lb ed="R109" n="0584a03"/>而一者也。若守一而定。則大患者至矣。其人曰。子去
<lb ed="X" n="0230b22"/><lb ed="R109" n="0584a04"/>矣。無亂我。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0230b23"/><lb ed="R109" n="0584a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0230b2301">此示以正解。而使知過患也。言性有三義。謂空義。
<lb ed="X" n="0230b24"/><lb ed="R109" n="0584a06"/>假義。中義。如向所陳。<anchor xml:id="nkr_note_add_0230b2401" n="0230b2401"/><anchor xml:id="beg0230b2401" n="0230b2401"/>但<anchor xml:id="end0230b2401"/>得空義。不知中假。又空有
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0230c" n="0230c"/>
<lb ed="X" n="0230c01"/><lb ed="R109" n="0584a07"/>三種謂偏空。斷空。眞空。向論祇是偏空及以斷空。
<lb ed="X" n="0230c02"/><lb ed="R109" n="0584a08"/>尙未得眞空之理。豈知性者哉。若悟眞空。自不撥
<lb ed="X" n="0230c03"/><lb ed="R109" n="0584a09"/>無萬法。是故知其未解也。有事焉以下。正是對病
<lb ed="X" n="0230c04"/><lb ed="R109" n="0584a10"/>發藥之語。性卽理也。謂理與事。一而常二。二而常
<lb ed="X" n="0230c05"/><lb ed="R109" n="0584a11"/>一。圓融則大功斯立。守一則大患乃生。得失在人。
<lb ed="X" n="0230c06"/><lb ed="R109" n="0584a12"/>非關佛法。問。何謂一而二。二而一。答。如祖師云。修
<lb ed="X" n="0230c07"/><lb ed="R109" n="0584a13"/>證卽不無。染汚卽不得。斯言是也。夫修證卽不無。
<lb ed="X" n="0230c08"/><lb ed="R109" n="0584a14"/>事也。染汚卽不得。理也。二句義理。互具互融。不可
<lb ed="X" n="0230c09"/><lb ed="R109" n="0584a15"/>偏廢。上句具下義故。無修證而論修證。下句具上
<lb ed="X" n="0230c10"/><lb ed="R109" n="0584a16"/>義故。非染淨而說染淨。此事理不二之旨也。若單
<lb ed="X" n="0230c11"/><lb ed="R109" n="0584a17"/>執有修證。卽同二乘權敎。單執無染汚。卽同自然
<lb ed="X" n="0230c12"/><lb ed="R109" n="0584a18"/>外道。又同權敎。則唯尙功勛。此過則淺。同外道則
<lb ed="X" n="0230c13"/><lb ed="R109" n="0584b01"/>撥無因果。此害乃深。故曰大患者至矣。現在則失
<lb ed="X" n="0230c14"/><lb ed="R109" n="0584b02"/>進修之利。未來則招墮落之殃。可不懼哉。又祖師
<lb ed="X" n="0230c15"/><lb ed="R109" n="0584b03"/>言句。有言偏意圓者。往往小慧之流。隨語生解。致
<lb ed="X" n="0230c16"/><lb ed="R109" n="0584b04"/>使醍醐反成毒藥。良可悲痛。問。云何名爲言偏意
<lb ed="X" n="0230c17"/><lb ed="R109" n="0584b05"/>圓。答。如誌公云。五欲貪嗔是佛。地獄卽是天堂。智
<lb ed="X" n="0230c18"/><lb ed="R109" n="0584b06"/>者知心是佛。愚人樂往西方。是則名爲言偏意圓
<lb ed="X" n="0230c19"/><lb ed="R109" n="0584b07"/>也。今當釋之。謂若人能觀五欲境界。及貪嗔癡。如
<lb ed="X" n="0230c20"/><lb ed="R109" n="0584b08"/>虗空華。不生分別。當知此人。卽名爲佛。故云五欲
<lb ed="X" n="0230c21"/><lb ed="R109" n="0584b09"/>貪嗔是佛。又觀地獄天堂苦樂之相。如夢中事。不
<lb ed="X" n="0230c22"/><lb ed="R109" n="0584b10"/>於天堂而生愛著。不於地獄而生驚怖。二俱平等。
<lb ed="X" n="0230c23"/><lb ed="R109" n="0584b11"/>故云地獄卽是天堂。智者知心是佛。愚人樂往西
<lb ed="X" n="0230c24"/><lb ed="R109" n="0584b12"/>方。此二句重在知心二字。謂若知心是佛。此人念
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="X" n="0231a01"/><lb ed="R109" n="0584b13"/>佛。卽是智者。不知。則雖樂往西方。亦是愚人。智者
<lb ed="X" n="0231a02"/><lb ed="R109" n="0584b14"/>指上上品。愚人謂下下品。此二語與淨土之旨。初
<lb ed="X" n="0231a03"/><lb ed="R109" n="0584b15"/>無悖戾。而謬人執此。乃謂念佛是愚人所爲。豈西
<lb ed="X" n="0231a04"/><lb ed="R109" n="0584b16"/>方只有下下品。而無上上品邪。又下品者其在此
<lb ed="X" n="0231a05"/><lb ed="R109" n="0584b17"/>土。雖是愚人。若生淨土。則入不退地。便不可謂之
<lb ed="X" n="0231a06"/><lb ed="R109" n="0584b18"/>愚矣。不知<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a0601" n="0231a0601"/><anchor xml:id="beg0231a0601" n="0231a0601"/>己<anchor xml:id="end0231a0601"/>愚。反謂他愚。謂之何哉。故貴在得意。
<lb ed="X" n="0231a07"/><lb ed="R109" n="0585a01"/>忌在執文。擧一例諸。思之可見。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231a08"/><lb ed="R109" n="0585a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0231a0801">其一人曰。嘻。吾毒之久矣。吾盡我力。而不足以去無
<lb ed="X" n="0231a09"/><lb ed="R109" n="0585a03"/>明。窮吾智。而不足以超三有離五濁。而異夫十二類
<lb ed="X" n="0231a10"/><lb ed="R109" n="0585a04"/>也。就能之其大小劫之多。不可知也。若之何。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231a11"/><lb ed="R109" n="0585a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0231a1101">此明順敎修行之士。知力不足。自審之辭也。時丁
<lb ed="X" n="0231a12"/><lb ed="R109" n="0585a06"/>末法。人根轉鈍。心膽轉粗。大槪而論。有二種人。謂
<lb ed="X" n="0231a13"/><lb ed="R109" n="0585a07"/>一愚。二狂。愚者茫然無解。固不待論矣。狂者妄意
<lb ed="X" n="0231a14"/><lb ed="R109" n="0585a08"/>高遠。常欲躐等。視此念佛法門。不啻草芥。尙生鄙
<lb ed="X" n="0231a15"/><lb ed="R109" n="0585a09"/>恥。況肯修行。此無他。不自知也。古人云。知人則智。
<lb ed="X" n="0231a16"/><lb ed="R109" n="0585a10"/>自知則明。蓋當今之世。自知者亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0231a1601" n="0231a1601"/><anchor xml:id="beg0231a1601" n="0231a1601"/>已<anchor xml:id="end0231a1601"/>鮮矣。文中合
<lb ed="X" n="0231a17"/><lb ed="R109" n="0585a11"/>譬。一一可知。言大小劫者。人壽一增一減爲一小
<lb ed="X" n="0231a18"/><lb ed="R109" n="0585a12"/>劫。積此小劫。至八十番。名一大劫。又積此大小劫。
<lb ed="X" n="0231a19"/><lb ed="R109" n="0585a13"/>至不可數。名一阿僧祇劫。言不可知。卽是不可數。
<lb ed="X" n="0231a20"/><lb ed="R109" n="0585a14"/>藏敎菩薩。要經三無數劫修行。方得成佛。然退轉
<lb ed="X" n="0231a21"/><lb ed="R109" n="0585a15"/>者多。增進者少。此明自力之難能也。蓋一切法門。
<lb ed="X" n="0231a22"/><lb ed="R109" n="0585a16"/>皆自力出生死。故難。唯念佛一門。兼仗他力。故易。
<lb ed="X" n="0231a23"/><lb ed="R109" n="0585a17"/>易故一生可辦。難故曠劫未成。利害得失。其機在
<lb ed="X" n="0231a24"/><lb ed="R109" n="0585a18"/>此。是故知難易。則知利害。知利害。則知去取。否則
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0231b" n="0231b"/>
<lb ed="X" n="0231b01"/><lb ed="R109" n="0585b01"/>前途失足。錯路者多矣。正像之世。容有自力出生
<lb ed="X" n="0231b02"/><lb ed="R109" n="0585b02"/>死者。末法之世。罕聞此人。今旣自力不能。欲求他
<lb ed="X" n="0231b03"/><lb ed="R109" n="0585b03"/>力。故問若何。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231b04"/><lb ed="R109" n="0585b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0231b0401">問者乃爲陳西方之事。使修念佛三昧。一空有之說。
<lb ed="X" n="0231b05"/><lb ed="R109" n="0585b05"/>於是聖人憐之。接而致之。極樂之境而得以去羣惡。
<lb ed="X" n="0231b06"/><lb ed="R109" n="0585b06"/>集萬行。居聖者之地。同佛知見矣。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231b07"/><lb ed="R109" n="0585b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0231b0701">此明念佛之利也。梵語三昧。此云正受。謂正念現
<lb ed="X" n="0231b08"/><lb ed="R109" n="0585b08"/>前不受諸受故。得此三昧者。現前當來決定見佛。
<lb ed="X" n="0231b09"/><lb ed="R109" n="0585b09"/>一空有者。謂無念而念。無生而生也。問。空則一法
<lb ed="X" n="0231b10"/><lb ed="R109" n="0585b10"/>不立。有則萬法紛然。二者乖角。云何名一。答昔天
<lb ed="X" n="0231b11"/><lb ed="R109" n="0585b11"/>衣懷禪師開示淨土。其言曰。生則決定生。去則實
<lb ed="X" n="0231b12"/><lb ed="R109" n="0585b12"/>不去。此一空有之旨也。夫生則決定生。有也。去則
<lb ed="X" n="0231b13"/><lb ed="R109" n="0585b13"/>實不去。空也。言雖有二。意未嘗二也。師又曰。譬如
<lb ed="X" n="0231b14"/><lb ed="R109" n="0585b14"/>鴈過長空。影沈寒水。鴈絕遺踪之意。水無留影之
<lb ed="X" n="0231b15"/><lb ed="R109" n="0585b15"/>心。此自釋上文之辭也。請以此喩分解之意自明
<lb ed="X" n="0231b16"/><lb ed="R109" n="0585b16"/>矣。夫行人五陰。名之爲鴈。現前念佛之心。本自豎
<lb ed="X" n="0231b17"/><lb ed="R109" n="0585b17"/>窮橫徧。故喩之以長空。一期之身。不久卽滅。故稱
<lb ed="X" n="0231b18"/><lb ed="R109" n="0585b18"/>爲過。幻質雖有生滅。念性元無生滅。故名鴈過長
<lb ed="X" n="0231b19"/><lb ed="R109" n="0586a01"/>空也。淸涼國土。離諸熱惱。故名寒水。此方念佛。彼
<lb ed="X" n="0231b20"/><lb ed="R109" n="0586a02"/>土華開。勤惰纔分。榮枯頓異。故曰影沈也。又此土
<lb ed="X" n="0231b21"/><lb ed="R109" n="0586a03"/>陰滅名鴈過。彼土陰生名影沈。此滅彼生。曾無前
<lb ed="X" n="0231b22"/><lb ed="R109" n="0586a04"/>後。故得以喩之。此二句。釋上生則決定生也。鴈絕
<lb ed="X" n="0231b23"/><lb ed="R109" n="0586a05"/>遺踪之意。此明衆生不往。水無留影之心。此明諸
<lb ed="X" n="0231b24"/><lb ed="R109" n="0586a06"/>佛不來。何以故。若有去者。卽有程途。有程途。卽有
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0231c" n="0231c"/>
<lb ed="X" n="0231c01"/><lb ed="R109" n="0586a07"/>時分。云何此滅。彼生。間不容髮。若有來者。卽有足
<lb ed="X" n="0231c02"/><lb ed="R109" n="0586a08"/>跡。有足跡。則此有彼無。不能周徧。云何十方應現。
<lb ed="X" n="0231c03"/><lb ed="R109" n="0586a09"/>接引同時。當知法性如是。非有非無。豈容思議於
<lb ed="X" n="0231c04"/><lb ed="R109" n="0586a10"/>其間哉。此二句。釋上云則實不去也。<anchor xml:id="nkr_note_add_0231c0401" n="0231c0401"/><anchor xml:id="beg0231c0401" n="0231c0401"/>但<anchor xml:id="end0231c0401"/>法中單明
<lb ed="X" n="0231c05"/><lb ed="R109" n="0586a11"/>不去。喩中兼顯不來。是帶說耳。問。旣云衆生不往。
<lb ed="X" n="0231c06"/><lb ed="R109" n="0586a12"/>又云諸佛不來。則生西方者。爲復卽在此處。爲復
<lb ed="X" n="0231c07"/><lb ed="R109" n="0586a13"/>本無方所。得非如夢所見。非眞實邪。答。不觀上影
<lb ed="X" n="0231c08"/><lb ed="R109" n="0586a14"/>沈寒水之句乎。言影沈寒水。則顯西方實有化生
<lb ed="X" n="0231c09"/><lb ed="R109" n="0586a15"/>之身。<anchor xml:id="nkr_note_add_0231c0901" n="0231c0901"/><anchor xml:id="beg0231c0901" n="0231c0901"/>但<anchor xml:id="end0231c0901"/>以求其往來之相本不可得。故言不去不
<lb ed="X" n="0231c10"/><lb ed="R109" n="0586a16"/>來。子何迷悶之甚邪。去羣惡是斷德。集萬行。是智
<lb ed="X" n="0231c11"/><lb ed="R109" n="0586a17"/>德居聖地。是四十一位眞因。同佛知見。是開示悟
<lb ed="X" n="0231c12"/><lb ed="R109" n="0586a18"/>入之理。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231c13"/><lb ed="R109" n="0586b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0231c1301">向之一人者。終與十二類同而不變也。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0231c14"/><lb ed="R109" n="0586b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0231c1401">此明不念佛之害。言十二類者。謂卵胎濕化。有色。
<lb ed="X" n="0231c15"/><lb ed="R109" n="0586b03"/>無色。乃至非有想。非無想。如楞嚴所明。此之十二
<lb ed="X" n="0231c16"/><lb ed="R109" n="0586b04"/>皆衆生數攝。若證四果。出三界。則非十二類所能
<lb ed="X" n="0231c17"/><lb ed="R109" n="0586b05"/>攝矣。問。參禪念佛。均之爲了生死。吾人祗患心性
<lb ed="X" n="0231c18"/><lb ed="R109" n="0586b06"/>未明。心性苟明。則孰非淨土。三界本空。何出之有。
<lb ed="X" n="0231c19"/><lb ed="R109" n="0586b07"/>十二類非實。何同之有。佛尙不可得。何況衆生。答。
<lb ed="X" n="0231c20"/><lb ed="R109" n="0586b08"/>如汝所言皆有名無義。但取一時快論。並不知利
<lb ed="X" n="0231c21"/><lb ed="R109" n="0586b09"/>害也。吾試問子。汝證四果邪。曰。未也。曰。旣未證四
<lb ed="X" n="0231c22"/><lb ed="R109" n="0586b10"/>果。則是凡夫。盡此一生。必受後有。若受後有。不在
<lb ed="X" n="0231c23"/><lb ed="R109" n="0586b11"/>人天。則在三途。終不出十二類。汝尙不能超欲界。
<lb ed="X" n="0231c24"/><lb ed="R109" n="0586b12"/>何況能出色無色界。尙不能超三途。況能超佛問。
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="X" n="0232a01"/><lb ed="R109" n="0586b13"/>聲聞證四果。此身尙在。豈非十二類攝。答。聲聞證
<lb ed="X" n="0232a02"/><lb ed="R109" n="0586b14"/>四果。身雖未滅。不久卽滅。滅則受法性身。居方便
<lb ed="X" n="0232a03"/><lb ed="R109" n="0586b15"/>土。出三界外。譬如旅舍寄客。不久出門。其家眷屬
<lb ed="X" n="0232a04"/><lb ed="R109" n="0586b16"/>不得以家人目之。聲聞暫寄三界。亦復如是。問諸
<lb ed="X" n="0232a05"/><lb ed="R109" n="0586b17"/>佛菩薩有時化度衆生。示現世間。必假胞胎父母。
<lb ed="X" n="0232a06"/><lb ed="R109" n="0586b18"/>豈非亦是胎生。當何所攝。答。諸佛度生。示理胞胎
<lb ed="X" n="0232a07"/><lb ed="R109" n="0587a01"/>父母。旣云示現。則雖有非實。豈得實判衆生。收歸
<lb ed="X" n="0232a08"/><lb ed="R109" n="0587a02"/>十二類邪。其寂光實報二土。是佛菩薩本所住處。
<lb ed="X" n="0232a09"/><lb ed="R109" n="0587a03"/>此乃暫現耳。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232001" n="0232001"/>間若爾。何故經論中。十法界。總名衆
<lb ed="X" n="0232a10"/><lb ed="R109" n="0587a04"/>生。答此乃通論。葢三乘人出三界。尙有變易生死。
<lb ed="X" n="0232a11"/><lb ed="R109" n="0587a05"/>佛亦有常住五陰。故得名焉。今乃捨通從別。祇論
<lb ed="X" n="0232a12"/><lb ed="R109" n="0587a06"/>分投<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232002" n="0232002"/>主死。不論變易及以常住。故不可以彼難此
<lb ed="X" n="0232a13"/><lb ed="R109" n="0587a07"/>問。西方淨土亦有化生。豈非十二類攝。答。淨土雖
<lb ed="X" n="0232a14"/><lb ed="R109" n="0587a08"/>有化生。然身非分段。純一化生。故無十二類。<note place="inline">分是分限
<lb ed="X" n="0232a15"/><lb ed="R109" n="0587a09"/>段是形段以彼土壽命無量故無分限形體無方變化不一若有若無故非形段</note>況生彼
<lb ed="X" n="0232a16"/><lb ed="R109" n="0587a10"/>土。便入聖流。直至成佛更不受身。豈得名爲十二
<lb ed="X" n="0232a17"/><lb ed="R109" n="0587a11"/>類邪。問禪宗悟達之士。見性<anchor xml:id="nkr_note_add_0232a1701" n="0232a1701"/><anchor xml:id="beg0232a1701" n="0232a1701"/>已<anchor xml:id="end0232a1701"/>徹。其于三界。不出
<lb ed="X" n="0232a18"/><lb ed="R109" n="0587a12"/>不入。于十二類。不捨不受。隨緣寄寓方便度生。有
<lb ed="X" n="0232a19"/><lb ed="R109" n="0587a13"/>何不可。答。悟達之士。雖有見地。不斷惑業。若生三
<lb ed="X" n="0232a20"/><lb ed="R109" n="0587a14"/>界。一入胞胎。便成隔陰。從前所悟尋復忘失。畢世
<lb ed="X" n="0232a21"/><lb ed="R109" n="0587a15"/>工夫。一朝唐喪。可不惜哉。更有業焉。牽入異類。汝
<lb ed="X" n="0232a22"/><lb ed="R109" n="0587a16"/>又安能自主。而不被惡報之所障邪。若生彼土。親
<lb ed="X" n="0232a23"/><lb ed="R109" n="0587a17"/>近導師。一入聖階。便登佛地。較之浮沈三界。出入
<lb ed="X" n="0232a24"/><lb ed="R109" n="0587a18"/>胞胎。孰得孰失。宜自思之。故知不悟則<anchor xml:id="nkr_note_add_0232a2401" n="0232a2401"/><anchor xml:id="beg0232a2401" n="0232a2401"/>已<anchor xml:id="end0232a2401"/>。悟則求
<pb ed="X" xml:id="X62.1178.0232b" n="0232b"/>
<lb ed="X" n="0232b01"/><lb ed="R109" n="0587b01"/>生西方。當愈急焉。如人得寶。須覔善地藏之。方得
<lb ed="X" n="0232b02"/><lb ed="R109" n="0587b02"/>受用。否則終致散失。悟達往生。亦復如是。當知欲
<lb ed="X" n="0232b03"/><lb ed="R109" n="0587b03"/>超生死。無過淨土一門。若在此土而能出離。斷無
<lb ed="X" n="0232b04"/><lb ed="R109" n="0587b04"/>是處。願無爭口舌。幸平氣而思之。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232b05"/><lb ed="R109" n="0587b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX62p0232b0501">夫二人之相違也。不若二瓠之水哉。今不知去一而
<lb ed="X" n="0232b06"/><lb ed="R109" n="0587b06"/>取一。甚矣<note place="inline">按下文當有其惑也三字</note>。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232b07"/><lb ed="R109" n="0587b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX62p0232b0701">此總結前文以明去取也。夫像季之世。豈唯宗敎
<lb ed="X" n="0232b08"/><lb ed="R109" n="0587b08"/>之士宗趣相違。如二瓠之水。卽同一法門。同一師
<lb ed="X" n="0232b09"/><lb ed="R109" n="0587b09"/>學。知見不同。其類非一。葢正見之難遇。邪徒之易
<lb ed="X" n="0232b10"/><lb ed="R109" n="0587b10"/>親。亦<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b1001" n="0232b1001"/><anchor xml:id="beg0232b1001" n="0232b1001"/>已<anchor xml:id="end0232b1001"/>久矣。今論去取。宜知利害。如上所陳。信毀
<lb ed="X" n="0232b11"/><lb ed="R109" n="0587b11"/>得失。利害皎然。何有智者。而不知去取。嗚呼。今人
<lb ed="X" n="0232b12"/><lb ed="R109" n="0587b12"/>莫不求利。而常失利。亦莫不避害。而常遇害。何哉。
<lb ed="X" n="0232b13"/><lb ed="R109" n="0587b13"/>大抵心不虗。行不實。知見不正故也。是故。修心之
<lb ed="X" n="0232b14"/><lb ed="R109" n="0587b14"/>士。務虗其心。實其行。端其知見。以聖敎爲明鏡。以
<lb ed="X" n="0232b15"/><lb ed="R109" n="0587b15"/>師友爲鞭<g ref="#CB15081">䇿</g>。自始至終。戰兢<anchor xml:id="nkr_note_add_0232b1501" n="0232b1501"/><anchor xml:id="beg0232b1501" n="0232b1501"/>惕<anchor xml:id="end0232b1501"/>勵。庶幾無大害矣。
<lb ed="X" n="0232b16"/><lb ed="R109" n="0587b16"/>否則終身受害。恬然不知。及其將死。尙不自悟。以
<lb ed="X" n="0232b17"/><lb ed="R109" n="0587b17"/>至空過一生。遺恨千古者多矣。是皆不知去取也。
<lb ed="X" n="0232b18"/><lb ed="R109" n="0587b18"/>甚矣。是責辭。言智不如歸海葫蘆之水也。可勝歎
<lb ed="X" n="0232b19"/><lb ed="R109" n="0588a01"/>哉。</p></cb:div>
<lb ed="X" n="0232b20"/><lb ed="R109" n="0588a02"/>
<lb ed="X" n="0232b21"/><lb ed="R109" n="0588a03"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>東海若解<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0228b1001" to="#end0228b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0228c1701" to="#end0228c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0228c1901" to="#end0228c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0228c2001" to="#end0228c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b0201" to="#end0229b0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b0901" to="#end0229b0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0229b1801" to="#end0229b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0230b2401" to="#end0230b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0231a0601" to="#end0231a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0231a1601" to="#end0231a1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0231c0401" to="#end0231c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0231c0901" to="#end0231c0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">但</lem><rdg wit="#wit.orig">伹</rdg></app>
<app from="#beg0232a1701" to="#end0232a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0232a2401" to="#end0232a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0232b1001" to="#end0232b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0232b1501" to="#end0232b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">惕</lem><rdg wit="#wit.orig">愓</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="xuzang-notes">
<head>卍續藏 校注</head>
<p>
<note n="0229001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229001">若疑苦</note>
<note n="0232001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232001">間疑問</note>
<note n="0232002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232002">主疑生</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0228b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0228b1001">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0228c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0228c1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0228c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0228c1901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0228c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0228c2001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0229b0201">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0229b0901">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0229b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0229b1801">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0230b2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0230b2401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0231a0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0231a0601">己【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0231a1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0231a1601">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0231c0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0231c0401">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0231c0901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0231c0901">但【CB】，伹【卍續】</note>
<note n="0232a1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0232a1701">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0232a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0232a2401">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0232b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0232b1001">已【CB】，巳【卍續】</note>
<note n="0232b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0232b1501">惕【CB】，愓【卍續】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>